In het moderne Budo kunnen we drie manieren van gradueren onderscheiden: Kyu, Dan en Shogo.

Kyu

Kyu kunnen we vertalen met klas – de budoka houdt zich in dit stadium voornamelijk bezig met het zich bekwamen in de kihon waza van de school (budo-vorm, ryuha of dojo) waar men is bij aangesloten. Na minimaal vijf jaar van intensieve beoefening van de basistechnieken (of langer indien men minder frequent traint) volgt het eerste examen voor een Dan-graduering. De eerste graad die men bij een geslaagde demonstratie van de vereiste technieken toegekend krijgt is shodan – hetgeen letterlijk te vertalen is met beginnersniveau. Dit geeft al aan dat de werkelijke beoefening van de kunst nu pas aanvangt.

Dan
Dan is te vertalen met trede of niveau. Het stadium van kyu zouden we kunnen zien als een grondige voorbereiding op de werkelijke keiko (beoefening) van Budo. Nadat de budoka zich de kihon waza en de eerste principes van de Budo van zijn keuze heeft eigen gemaakt begint de ware verdieping in de kunst. Stapsgewijs komt men steeds een trede verder op het pad (Do, Michi) en dit wordt gemarkeerd door toekenning van dan-graden.

Shogo
Naast en in feite geheel los staand van de dan-graduering kennen we in Budo de Shogo; de benoeming tot instructeur of leermeester.
We onderscheiden drie soorten leraren met elk hun geheel eigen taak; Renshi, Kyoshi en Shihan.

Renshi
Renshi is te vertalen met trainer. De renshi is degene die de oefenstof herhaalt, die de leerlingen een fysieke training (work-out) geeft. De renshi geeft dus geen les in Aikido, maar neemt de kihon waza met de leerlingen opnieuw grondig door, herhaalt wat in de lessen van de leermeester al eens aan de orde is gekomen en is een voorbeeld voor iedereen in de juiste toepassing van Reigi (regels van wellevendheid).
In Aikido is het sinds de jaren zeventig gebruik geworden om in plaats van Renshi de term Fuku Shidoin (assistent van de leermeester) toe te passen.

Om in aanmerking voor benoeming tot renshi / fuku shidoin te komen moet men de nodige ervaring met Aikido (vooral als uke van de leermeester) hebben opgedaan, minimaal een tweede dan hebben behaald en minstens 28 jaar oud zijn.

Kyoshi
Kyoshi is te vertalen met leraar of leermeester. Het is de meester (shi) die de leer (kyo) overdraagt. De les van een kyoshi kan bestaan uit een pittige fysieke training, maar even zo vaak kunnen het lessen zijn met veel uitleg over de basisvorm (kihon gi), de principes (ri) en de meer filosofische achtergronden van Aikido.
De kyoshi heeft ruime ervaring met Aikido, is lange tijd actief geweest als fuku shidoin, heeft minimaal een sandan behaald en is minstens 35 jaar oud.
In Aikido gebruiken we in plaats van kyoshi ook wel de term shidoin. Het karakter In duidt op staflid, het woord Shido betekent gids. De leerling vraagt aan de leermeester naar de weg en de shidoin gidst hem in de juiste richting.

Shihan

Shihan (dai shihan) is te vertalen met voorbeeld persoon of voorbeeld leermeester. Het is de leermeester die reeds gedurende lange tijd het pad volgt en als voorbeeld dient voor de methode, voor de dojo en de kunst zelf. In zijn lessen ligt de nadruk niet altijd op vorm van de techniek, maar vaker op de principes van Aikido. De shihan geeft niet alleen les aan leerlingen maar leidt ook leraren op.   
Ofschoon er oorspronkelijk geen relatie is tussen dangraduering en de benoeming tot shihan gaan we er tegenwoordig vanuit dat een shihan minimaal een rokudan heeft en hij is minstens 45 jaar oud.
Men kan de benoeming tot shihan niet nastreven of opnemen in de eigen carrièreplanning. Het gaat om een titel die verleend wordt op basis van merites en verworven inzicht in Budo.

Tom Verhoeven

Dojo cho Aikido dojo Shi Zen Ryu